در شکستگی فک ضربه هر سمتی وارد شود ناحیه مقابلش شکسته می شود و همین عامل موجب شکستگی می شود . هر گونه افتادن روی چانه یا ضربه به فک می تواند منجر به شکستگی فک پایین شود. فک پایین از دو قسمت تشکیل شده است، یک قسمت دندانه دار که تمام دندان ها در آن قرار دارند و یک قسمت غیر دندانه دار که عمدتا شامل کندیل می شود. می توانیم شکستگی فک پایین را در قسمت دندانه دار و در قسمت غیر دندانه دار یا ترکیبی از این دو داشته باشیم. درمان این شکستگی ها متغیر است، یا جراحی با قرار دادن استئوسنتز (صفحه و پیچ) برای تحکیم فک یا توانبخشی.
تعریف شکستگی فک
صورت یکی از در معرض ترین قسمت های بدن در هنگام ضربه یا تصادفات جاده ای است. هر روزه زخم ها یا شکستگی های استخوان های صورت توسط جراحان فک و صورت توسط جراحی درمان می شوند. این آسیبها میتوانند پس از دعوا، سقوط از دوچرخه یا موتور، یا در حین انجام ورزشهای پرخطر مانند افتادن روی اسکی، تصادف سواری یا تمرین راگبی ایجاد شوند.
پس از ضربه به 1/3 پایین صورت، ممکن است شکستگی فک یا دندان ایجاد شود. فک بالا ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد که به آن شکستگی لفور می گویند. فک پایین نیز ممکن است دچار شکستگی شود. سطوح مختلف فک پایین ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد، هم در بخش دندانه دار (سمفیز، شاخه افقی یا زاویه)، و هم در سطح مفصل گیجگاهی فکی (سرخم، زیر کندیل فوقانی و تحتانی).
گاهی اوقات شکستگی در هر دو فک ممکن است یا چندین شکستگی فک پایین همراه باشد. پس از آن ضروری است که در مشاوره اورژانسی با جراح فک و صورت برای آگاهی از مراقبت های مناسب، به منظور جلوگیری از عواقب، مشورت کنید. در واقع، ممکن است بر روی غذا، جویدن، باز کردن دهان، مفصل شدن دندان (درهم قفل شدن دندانهای شما) و عدم تقارن ناخوشایند صورت تأثیر بگذارد.
اگر اسکنر صورت انجام می شود، به یاد داشته باشید که آن را به جلسه مشاوره ببرید. بازسازی سه بعدی استخوان صورت شما با استفاده از نرم افزار انجام می شود. اگر این کار انجام نشده باشد، جراح شما با شما در مورد اینکه آیا لازم است صحبت خواهد کرد.
اقدامات اولیه درمان شکستگی استخوان های فک و صورت
اقدامات اولیهای که فرد مصدوم را با آن شناسایی میکنند شامل رادیوگرافی، سی تی اسکن، مشاوره جراح مغز و اعصاب، مشاوره چشم پزشکی و مشاوره بیهوشی است.
دیگر اقدامات اولیه درمان شکستگی استخوانهای فک و صورت به شرح زیر است:
ارزیابی و تشخیص: در ابتدا، پزشک یا جراح باید شکستگی را ارزیابی کرده و تشخیص دهد که استخوانهای فک و صورت به چه میزان آسیب دیدهاند.
تثبیت موقت: در برخی موارد، ممکن است نیاز به تثبیت موقت شکستگی با استفاده از باندها یا سفت کردن ناحیه مورد آسیب با مواد تثبیت کننده داشته باشد. این کار به کنترل خونریزی و جلوگیری از حرکت نامناسب استخوانها کمک میکند.
کنترل درد و التهاب: در صورت لزوم، داروهای ضد التهابی و مسکن ممکن است برای کنترل درد و التهاب در نظر گرفته شوند.
تصویربرداری مکمل: بعضی از موارد نیازمند تصویربرداری جامد مثل ایکسری یا سیتی اسکن هستند تا اطلاعات بیشتری از آسیبهای استخوانی به دست آید.
مشاوره با جراح: در صورت لزوم، باید با جراح متخصص درمان شکستگی استخوانهای فک و صورت مشاوره شود تا روش درمانی مناسب تعیین شود و اقدامات بعدی انجام شود.توجه داشته باشید که این توصیفات عمومی است و هر مورد باید بر اساس شدت و نوع شکستگی توسط یک پزشک متخصص ارزیابی شود.
جراح چگونه شکستگی فک را تشخیص میدهد؟
پزشک شما را بررسی میکند تا مشخص کند آیا جراحات شما جدی هستند و زندگی شما را تهدید میکنند. این بررسی شامل بررسی مسیر عبور هوا در بینی شما برای اطمینان از عدم وجود انسداد یا انحراف است. همچنین، عملکرد چشمان شما بررسی میشود و سیستم عصبی مرکزی شما چک میشود تا مطمئن شوند که صدمه ندیده است (مغز و نخاع). پزشک از شما میخواهد علائم مربوط به شکستگیهای فک و صورتتان را توصیف کنید و درباره جراحت صورتتان و دلیل آن سوال میکند. همچنین، عدم تقارن یا هر گونه آسیبی در صورت شما بررسی میشود و آرام استخوانهای صورت شما لمس میشوند تا شدت آسیب مشخص شود.
علائم شکستگی فک
- علائم شکستگی فک و صورت میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- حساس بودن فک یا زیر گوش، کبودی و ورم
- دندانها به خوبی روی یکدیگر قرار نگیرند یا فرم دندانها به هم ریخته شده باشد.
- نامرتب شدن دندانها
- لق شدن و افتادن دندانها
- مشکل باز کردن دهان
- درد در مفصل فک
- یک علامت احتمالی از آسیب عصبی که در ارتباط با شکستگی رخ داده است، بی حسی لب پایین یا چانه
روش های درمان شکستگی فک
اگر استخوان شکسته شده در اثر شکستگی، از موقعیت اصلی خود جابجا نشده باشد معمولا به همان حالت گذاشته میشود تا خود به خود ترمیم و بهبود یابد.
زمانی که شکستگی شدید باشد، جراح برای درمان آن بر اساس میزان شکستگی و جراحات ایجاد شده یکی از روشهای زیر را انتخاب میکند:
جا انداختن استخوان
در روش ریداکشن بسته استخوانهای شکسته توسط پزشک به جای اصلی خود برگردانده میشوند. روش جا انداختن معمولا برای درمان شکستگی بینی به کار برده میشود و نیازی نیست در ناحیه صورت برشی ایجاد شود.
آندوسکوپی
در این روش یک دوربین مخصوص به نام اسکوپ که در انتهای یک لوله بلند است و یک لامپ کوچک وجود دارد. اسکوپ در بین لب بالا و لثه گذاشته میشود و از آن جا به داخل سینوس در پشت استخوان گونه فرستاده میشود. همچنین ممکن است اسکوپ با یک برش کوچک در پوست سر به داخل سینوس و پشت پیشانی وارد شود. با استفاده از این روش، احتمال دارد قطعات کوچک استخوان برداشته شوند. ممکن است از وسایل مخصوصی برای حمایت از استخوان شکسته صورت استفاده شود.
استفاده از داروها: بعد از مراجعه به پزشک و معاینه توسط جراح، با استفاده از آنتی بیوتیک و داروهای مسکن، از خونریزی، عفونت و تورم صورت پیشگیری میشود.
بند کردن فک با سیم: در این روش، هنگام تشخیص شکستگی فک، با بستن آن با سیم و بازگشت آن به حالت اولیه، فرآیند جوش خوردن آغاز میشود. سپس بیمار قیچی را برای برش سیم دریافت میکند و آموزش میبیند که چگونه در مواقع اورژانسی سیم را به درستی تنظیم کند تا اذیت نشود.
جراحی فک و صورت: جراحی فک یکی از روشهای مورد استفاده جراحان برای درمان شکستگی فک است. با این روش، فک به حالت اولیه بازمیگردد و در جای خود ثابت میماند.
شکستن فک چه صدماتی را می تواند به دنبال داشته باشد؟
در کودکان اگر این شکستگی ها در ناحیه گردن و یا پایین تر باشد طبق آمار گرفته شده در حدود 75 درصد هیچ مشکل جدی را ایجاد نمی کند ولی در بعضی صدمات شدید تر که به ناحیه سر منجر می شود از آن جایی که مرکز رشد است می تواند باعث اختلال در آن ناحیه شود و باعث رشد نامتقارن شود یعنی در واقع کودک این ژن را از قبل نداشته ولی در اثر حادثه ای که برایش اتفاق افتاده است ناحیه سر و سلول ها ی آن ناحیه صدمه دیدند و در نتیجه رشد نامتقارن را به خوبی می توانیم مشاهده کنیم .
هنگامی که صدمات به فک کودک خیلی شدید باشند، احتمال اینکه فک به طور جدی آسیب ببیند وجود دارد، که نیازمند درمان جراحی توسط جراح فک است. مشکلات نامتقارن در رشد صورت میتوانند باعث کجی و انحراف در این ناحیه شوند. بهتر است والدین در صورت مشاهده هر گونه نامتقارنی در رشد صورت کودک، به زودی او را به پزشک معالج مراجعه دهند، تا از پیشرفت این نامتقارنی ها جلوگیری شود. این اقدام میتواند کمک کند تا در سنین بزرگتر، کودک از نظر ظاهری مشکلی نداشته باشد و از مشکلاتی مانند مشکلات در جویدن جلوگیری شود.
مدیریت شکستگی و افتادن دندان در حین حادثه
هنگامی که شکستگی فک اتفاق میافتد اکثر اوقات ما شاهد شکستگی دندان و یا حتی درآمدن دندان میشویم آیا می دانید در چنین مواردی چه باید کرد؟ همان طور که می دانید در صورتی که دندان شکسته شود می توانیم به صورت اقدامات زیبایی دندان این مشکل را برطرف کرد لمینت دندان یکی از روش هایی است که باعث می شود منجر به زیباتر شدن دندان ها شود اما بستگی به این دارد که دندانها به موازی هم قرار گرفته باشد و نیازی به ارتودنسی دندان نباشد در غیر این صورت می تواند پیامد منفی هم داشته باشد.
درصورتی که افتادن دندان اتفاق بیفتد توصیه می شود سریعا محل شکستگی دندان را با سرم شست و شو و یا با آب خالی شست و شو دهید و بهترین حالت این است که دندان را زیر زبون خود قرار دهید تا با بزاق در تماس باشد تا خودتان را بتوانید به متخصص برسانید زیرا درصد موفقیت چسبیدن دندان در جای خود زیاد است. (زمان رسیدن به پزشک باید زیر 2 ساعت باشد اگر بیشتر از 2 ساعت باشد تاثیر گذار نخواهد بودو پزشک برای بیمار ایمپلنت دندان انجام خواهد داد)
توصیه می شود اگر خود بیمار می تواند دندان شکسته شده که زمین افتاده را بعد از شست و شوی دهانی در جای خود قرار دهند یا اینکه دندان را در استکان شیر قرار دهند تا زمانی که بتواند خود را به دست متخصص برسانند تا دندان را بتوان سر جای خود قرار داد. فقط مراقب باشید که دندان در جای مناسب جوش بخورد زیرا در غیر این صورت به صورت فرم بد جوش می خورد توجه کنید که تا 2 هفته ی اول امکان جابه جایی دندان وجود دارد اما بعد از دو هفته دندان یک سری اتصالات با استخوان ایجاد می کند و دندان دیگر قابل حرکت دادن نیست .
چرا باید فک شکسته را عمل کنیم؟
بسته به موقعیت خط شکستگی، جابجایی آن، تاثیر عملکردی آن، به ویژه بر روی بایت دندان و باز بودن یا نبودن آن، می توان درمان های مختلفی را پیشنهاد داد. آنها با جراح فک و صورت شما در میان گذاشته خواهند شد.
بعد از عمل
ادم گونه ها، اکیموز (کبودی) یا هماتوم و همچنین مشکل در باز کردن دهان پس از کاهش شکستگی فک بسیار شایع است. بدیهی است که خوردن و صحبت کردن به محض اینکه بیداری رضایت بخش حاصل شود امکان پذیر است. غذا باید به مدت 6 هفته مایع، مخلوط سپس نرم و بدون هیچ تلاشی برای جویدن باشد.
- بخیه های دهان قابل جذب هستند، یعنی خود به خود از بین می روند.
- مسواک زدن و دهانشویه بعد از جراحی برای حفظ بهداشت و جلوگیری از عفونت ضروری است.
- سیگار کشیدن و دمیدن بینی یک ماه پس از جراحی منع مصرف دارد.
- ورزش های تیمی و رزمی به مدت 3 تا 4 ماه منع مصرف دارند، یعنی زمان لازم برای استحکام استخوان رضایت بخش.
- بازسازی باز شدن دهان و حرکات فک، با فیزیوتراپی، اغلب پس از شکستگی فک انجام می شود.
برداشتن پیچها و صفحات تیتانیوم در صورت تحمل ضعیف، اجباری پس از استحکام استخوانی فکها، یعنی 6 ماه پس از عمل امکانپذیر خواهد بود.
